Bij de ronde van november/december 2025 is de werkbeurs onderwijsjournalistiek van het Onderwijsfonds COCMA toegekend aan Rense Kuipers (U-Today, UTwente) voor Gefeliciteerd met je diploma, ChatGPT! Kuipers wil nagaan, in welke mate studenten van de Universiteit Twente kunstmatige intelligentie inzetten om het ‘vuile werk’ op te knappen, en hoe docenten omgaan met deze nieuwe realiteit.
Vijf journalisten van De Volkskrant krijgen Nationale Prijs voor Onderwijsjournalistiek 2025
Volkskrantjournalislisten Jurre van de Berg, Irene de Zwaan, Ben Meindertsma, Erik Verweij en Serena Frijters hebben vrijdagavond 7 november de Nationale Prijs voor Onderwijsjournalistiek ontvangen voor hun nieuwsmakende stukken over de nadelen van de doorstroomtoets in het basisonderwijs. Er zijn veel verschillende doorstrgoomtoetsen en bij de ene toets hebben leerlingen meer kans om naar Havo of VWO door te stromen dan bij de andere. De hogere toetsresultaten stroken ook vaak niet met het beeld dat leraren van hun leerlingen hebben. ,,Dit hebben (de auteurs) feitelijk, helder en overzichtelijk opgeschreven, daarbij een mooie balans bewarend tussen het politiek bestuurlijke aspect, het oneerwijstechnische aspect en het menselijke, in de vorm van de reële gevolgen van het nieuwe beleid voor jonge kinderen”, aldus het juryrapport Het vijftal toont aan ,,dat goede, vasthoudende en diepgravende onderwijsjournalistiek een onmisbare waakfunctie heeft in een bestuurlijke omgeving die bewust te weinig transparantie betracht”. De jury van de Nationale Prijs voor Onderwijsjournalistiek, bestaande uit Karin Westerbeek,Pieter Slaman en Hans de Clercq onder voorzitterschap van Addie de Moor, kon kiezen uit 23 uitzendingen..De auteurs ontvangen 2500 euro.
De onderwijsprijs van 500 euro voor journalistieke stagiaires ging naar Evi Verlije NRC voor haar stuk over schoolvoorstellingen bij het tiendaagse theaterfestival Tweetakt in Utrecht. Ries Agterberg bracht verslag uit over zijn gebruik van de werkbeurs van het Cocma Onderwijsfonds voor een kritische doorlichting van cursusevaluaties door studenten: ,,kwetsende opmerkingen en lage respons”.
Hier de hele sessie in beeld.
De jury van de Nationale Prijs voor Onderwijsjournalistiek, bestaande uit Karin Westerbeek,Pieter Slaman en Hans de Clercq onder voorzitterschap van Addie de Moor, kon kiezen uit 23 uitzendingen. Allemaal geschreven journalistiek. Opvallend in deze multimediale tijd. Net als vorig jaar was er een breed scala aan onderwerpen: van 40.000 thuiszittende kinderen met longcovid tot de zoektocht naar hoe met chatGPT in het onderwijs om te gaan. Ook de werkdruk in het onderwijs was een onderwerp, niet alleen voor docenten maar ook voor leerlingen: maar liefst twee onderwerpen gingen over Magister, het systeem waardoor ouders hun kinderen voortdurend kunnen aanspreken op onvoldoendes en wat daarvan de effecten op leerlingen zijn. Ook het hoger onderwijs kreeg aandacht: over de aantasting van het promotiestelsel aan de universiteiten tot de vraag waarom je ongeschikte geneeskundestudenten nauwelijks van de universiteit kunt wegsturen.Ook de aanpak varieert: ik-verhalen, human-interestverhalen en diepgravende onderzoeksverhalen, we kwamen het allemaal tegen. Onderzoeksjournalistiek is natuurlijk altijd prachtig, maar ook human-interestverhalen kunnen een blijvende indruk achterlaten. Als het de journalist maar lukt vanuit dit specifieke verhaal toch het grotere thema te raken. Dat is dit jaar met een aantal verhalen goed gelukt.
De jury had weinig moeite te komen tot een top 5, de u inmiddels bekende shortlist. Lastiger was het de knoop door te hakken: alle vijf de genomineerden hebben een zeer relevant onderwerp te pakken, en hebben – op verschillende wijze – ook kwalitatief goed onderzoek gedaan. We konden het verschil maken door ook te kijken naar reikwijdte, toegankelijkheid en stijl.
Dan volgt nu over de vijf beste verhalen het oordeel van de jury, in willekeurige volgorde,
zoals we die presenteerden in het persbericht.
Henk Strikkers bracht met ‘het eerste jaar van nieuwe juf Esmee’ een prachtig verhaal over de ervaringen van een beginnende leerkracht. Het verhaal verscheen in het Brabants Nieuwsblad/ de Stem. Niet alleen volgde hij aandachtig en geduldig een jaar lang de docent; al schrijvend illustreert Strikkers tal van knelpunten in het huidige onderwijs: het lerarentekort; de grote verschillen tussen scholen in probleemloze middenklassewijken en sociale probleemwijken; de werkdruk en de soms gebrekkige begeleiding van starters. Terwijl juf Esmee zo uitzonderlijk goed geschikt blijkt voor haar rol, wordt tegelijk duidelijk waarom zoveel andere leerkrachten in die eerste periode afhaken. Een mooie balans van het menselijke en het structurele, op een tijdrovende en aandachtige manier in beeld gebracht.
Jurre van de Berg, Irene de Zwaan, Ben Meindertsma, Erik Verwiel en Serena Frijters hebben met hun Volkskrantartikel ‘De doorstroomtoets’ ( de opvolger van de cito-toets) laten zien hoe cruciaal goede onderzoeksjournalistiek is voor het goed functioneren van ons onderwijsbestel. Jaarlijks benadeelt de nieuwe regeling met verschillende toetsaanbieders en de neiging tot hogere advisering vele basisschoolleerlingen. Desondanks kreeg het onderwerp tot dusver beperkte publieke belangstelling. De vijf journalisten van de Volkskrant hebben zich niet neergelegd bij de gebrekkige beschikbaarheid van informatie en bij de neiging van de minister om negatieve berichten vanuit het onderwijsveld uit de publiciteit te houden. Met een scherpe neus voor belangrijke problemen, met een grote vasthoudendheid en veel moeite (Woo-verzoeken!) hebben zij alle belangrijke gegevens boven tafel gekregen om overtuigend te laten zien dat de Doorstroomtoets, die bedoeld was om kansengelijkheid te bevorderen, tot het tegenovergestelde leidt. Daarmee grijpt de toets direct in in de levens van tienduizenden leerlingen. Dit hebben zij feitelijk, helder en overzichtelijk opgeschreven, daarbij een mooie balans bewarend tussen het politiek bestuurlijke aspect, het onderwijstechnische aspect en het menselijke, in de vorm van de reële gevolgen van het nieuwe beleid voor jonge kinderen. .
Tessa Hofland heeft met haar artikel in Erasmus Magazine een onbekend maar maatschappelijk zeer relevant onderwerp zichtbaar gemaakt. Met de huidige opzet van de geneeskundestudie en de bijbehorende co-schappen, blijkt het heel moeilijk om geneeskundestudenten die zich ongeschikt tonen voor het artsenberoep, weg te sturen.Hofland begon haar onderzoek aan dit artikel voordat in 2023 de moordaanslag door de afgewezen kandidaat-arts Fouad L. werd gepleegd, waarbij drie mensen om het leven kwamen. Die gebeurtenis sloeg diepe wonden in de instelling waaraan Hofland zelf verbonden is. Dat zij desondanks het onderwerp weer oppakte, en toonde hoe in Rotterdam wordt gewerkt aan betere selectiemechanismen binnen de studie geneeskunde, getuigt van moed en tact.
Nikki Brands en Jan Hein Strop van Follow the money hebben met moed en uitstekend journalistiek graafwerk zichtbaar gemaakt dat stichting De Weekendacademie, breed gelauwerd wegens haar maatschappelijke verdiensten voor schoolkinderen, grote geldbedragen heeft laten vloeien naar b.v’s en daar wel degelijk een winstoogmerk heeft nagestreefd, zonder opdrachtgevers hiervan op de hoogte te stellen, de zogenaamd Sieuwert- constructie. Brands en Strop hebben veel moeite gedaan om financiële gegevens aan het licht te krijgen die de stichting verborgen wilde houden. Zij hebben bovendien risico genomen omdat zij met dit verhaal grote weerstand opriepen bij de belanghebbende stichting, die zich veel financiële en juridische middelen kon veroorloven in haar poging om dit verhaal uit de media te houden. [en schandelijk genoeg lieten andere media zich dwingen tot rectificatie].Compliment aan de makers voor hun durf, doorzettingsvermogen en een heldere pen.
Lisanne van Sadelhoff liet ons met het verhaal over vastgelopen kinderen in het onderwijs meekijken met een wel heel bijzondere bron: wethouder Peter Kos. Kos was bestuurlijk verantwoordelijk voor het onderwijs in Den Helder, maar liep daarna met zijn thuiszittende zoon zelf vast in het onderwijssysteem. Waar hij als wethouder focuste op ontwikkelingen en cijfers, komt hij er als vader achter hoe taai de problematiek van thuiszittende kinderen is, en gemakkelijk elke ouder in zo’n situatie kan terechtkomen. Kos moest zijn wethouderschap beëindigen om bij zijn zoon te zijn en nieuw onderwijs voor hem te zoeken. En dat viel niet mee..Het blijkt dat zelfs iemand die zo goed zijn weg in het systeem kent, niet goed in staat is om een persoonlijk probleem op te lossen. Met dit verhaal in het Onderwijsblad illustreert Sadelhoff zeer aansprekend de problemen rond ‘thuiszitters’.
Dit allemaal overziend, springen er voor de jury toch twee producties uit: de Volkskrant-serie over de Doorstroomtoets en het Follow the Money-verhaal over de Weekendacademie. Allebei zijn het sterke voorbeelden van grondige en vasthoudende onderzoeksjournalistiek. Daarbij vond de jury het verhaal over de Doorstroomtoets net iets beter: meer context, een nog grotere reikwijdte en een nog iets soepeler schrijfstijl . Irene de Zwaan, Jurre van den Berg, Erik Verwil en Serena Frijters tonen aan dat goede, vasthoudende en diepgravende onderwijsjournalistiek een onmisbare waakfunctie heeft in een politiek-bestuurlijke omgeving die soms bewust te weinig transparantie betracht. Daarmee bewijzen zij de journalistiek, het onderwijs en de samenleving een grote dienst.